Bakijskie skojarzenia

Piąty Kierunek - Bakijskie skojarzenia

Pierwsze skojarzenia z Baku? Miejsce akcji początku „Przedwiośnia” Żeromskiego i ropa naftowa, na której wzbogacił się między innymi Alfred Nobel. Co można powiedzieć więcej? Dla mnie Baku kojarzy się z niezwykłymi Polakami, szczególnie z inżynierami i architektami, których praca bezapelacyjnie wpłynęła na rozwój miasta podczas boomu naftowego pod koniec XIX wieku. Oto moje bakijskie skojarzenia.

Bakijskie skojarzenia – Witold Zglenicki – ojciec nafty bakijskiej, polski Nobel

Nobla znają prawie wszyscy, ale kto zna Zglenickiego? Witold Zglenicki polski inżynier górnik-geolog – autor urządzenia wydobywczego z dna morskiego. To dzięki niemu powstały platformy wiertnicze. Jemu też wielu górników i nafciarzy zawdzięcza życie. Zbudował przyrząd do pomiarów prostopadłości wiercenia otworów górniczych, a właśnie w XIX wieku błędy pomiarów przyczyniały się do śmiertelnych wypadków w górnictwie. Zglenicki wyznaczył obszary roponośne na lądzie i pod wodą Morza Kaspijskiego, a także ustalił złoża wielu rud i minerałów, za co od cara otrzymał prawa do działek roponośnych, tytuł radcy kolegialnego (odpowiednik wojskowego stopnia pułkownika), a od szacha Persji Order Lwa i Słońca. Na nieszczęście, Zglenicki zachorował na nieuleczalną wówczas cukrzycę. Cześć majątku przekazał Bakińskiemu Imperatorskiemu Rosyjskiemu Towarzystwu Technicznemu. Jednakże większość jego aktywów zasiliła kasę im. Józefa Mianowskiego – największą polską fundację wspierania nauki w zaborze rosyjskim. Przekazane wówczas fundusze są prawdopodobnie największe w historii polskiej filantropii. Procenty od tego kapitału miały stworzyć nagrodę na styl nagród noblowskich. Niestety, pola naftowe należące do fundacji Kasy im. Mianowskiego po przewrocie bolszewickim zostały wywłaszczone bez odszkodowania. Tym samym kapitał „polskiego Nobla” przestał istnieć.

Bakijskie skojarzenia – Paweł Potocki – niewidomy naftowiec

Potockiego można uznać za kontynuatora prac Zglenickiego w zakresie wykorzystania działek roponośnych znajdujących się pod wodą Morza Kaspijskiego. Polski inżynier zasłynął z bardzo śmiałego pomysłu osuszenia zatoki Bibi-Ejbat. Co ciekawe kierował pracami, jako niewidomy; stracił wzrok na skutek choroby. Paweł Potocki wynalazł również pompę piaskową do gaszenia płonącej ropy naftowej. Za swoje osiągnięcia otrzymał Order Lenina – najwyższą nagrodą w Związku Radzieckim. Grób Potockiego znajduje się na sztucznie utworzonym lądzie Bibi-Ejbat.

Bakijskie skojarzenia – Gosławski, Płoszko, Skórewicz – wielka trójka

Baku w strukturze urbanistycznej śródmieścia posiada kilkaset dzieł autorstwa polskich architektów, którzy przyjechali w czasach boomu naftowego. Wśród nich znaleźli się absolwenci z Petersburga: Józef Gosławski, Józef Płoszko i Kazimierz Skórewicz. Doskonale komponowali miasto tworząc projekty oparte na różnych stylach od gotyku i renesansu po klasycyzm i secesję z motywami charakterystycznymi dla stylu architektury islamu włącznie. Do dziś można podziwiać między innymi Pałac Tagijewa autorstwa Gosławskiego, Ismailia w stylu gotyku weneckiego, obecna siedziba Azerbejdżańskiej Akademii Nauk w realizacji Płoszki czy biurowiec Rotszyldów i pasaż Tagijewa – działa Skórewicza. Warto dodać, że Józef Płoszko na zlecenie Zglenickiego wzniósł również kościół katolicki pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. Niestety, kościół został zburzony w latach trzydziestych XX wieku.

Poza wielką trójką architektów w Baku pracowali też inni polscy architekci, jak Konstanty Borisoglebski czy Eugeniusz Skibinski.

Bakijskie skojarzenia – Bogactwo i pragnienie

Baku na przełomie XIX i XX wieku za sprawą ropy rozwijało się niezwykle dynamicznie. Liczba ludności podwoiła się, ale mieszkańcom doskwierał brak wody i kanalizacji oraz wynikające z tego epidemie dyfterytu, tyfusu, cholery. W związku z tym na początku XX wieku władze Baku zleciły budowę wodociągu i kanalizacji znanemu angielskiemu inżynierowi Williamowi Н. Lindley’owi. Pracami budowlanymi kierował inżynier Stefan Skrzywan, z którym Lindley w latach 1907-1911 pracował przy budowie wоdосiągów i kanalizacji w Warszawie. Konstruowanie największego w owym czasie w Europie wodociągu ciągnionego z gór Kaukazu skończyło się w 1917 roku. Od tamtej pory Baku przestało mieć problemy z wodą pitną oraz przemysłową.

Facebooktwittergoogle_plusmailFacebooktwittergoogle_plusmail

Dodaj komentarz